Gujarat Times

ઓગસ્ટ 1, 2025 (July 26 - August 1, 2025) S18 વિશેષ હેવાય છે કે, સ્મશાનની ુલાકાત લેવાથી જીવનની, હોસ્પિટલની ુલાકાત લેવાથી તંદુરસ્તની અને જેલની ુલાકાત લેવાથી સ્તંત્રતાની કિં ત સ જાય. રંતુ આ બધું ોબાઈલની સક્રન ર ન થાય. અનાથાશ્ર ની ુલાકાત લેવાથી જીવન ાં ાતા- પ તાની હાજરીનું હત્ સ જ ાં આવે. જે બાળકો ાતા-પ તાથી કોઈ ણ કારણસર છુટા ડી ગયા હોય તે ની આંખો ાં એક પ્રકારની વ્થા તે જ ફરિયાદ જોવાં ળે. જીવનના પ્રારંભિક તબક્કામાં તો કદાચ તે ને ાતા-પ તા શું હોય તેની સ જ સ્થપ ત ન ણ થઈ હોય, રંતુ જે જે ઉં ર વધે, અનાથાશ્ર બહારની સ ાજ વ્વસ્થ તે ની ર નજર ડે, ક્યાક ભાવાત્મક સંબંધની આવશ્કતા જણાય, અન્ બાળકોને ળતી છત્રછાયા વિશે સભાનતા કેળવાય અને અન્ બાળકના ચહેરા ર કાય રહેતી ખુશી તે જ વિશ્વસની પ્રતીતિ થાય ત્યરે અનાથાશ્ર નું તે બાળકની આંખો ાં જે પ્રશ્ન વ્ક્ થાય તેનાથી કોઈ ણ વ્યક્ વિચલિત થઈ શકે. અનાથાશ્ર ાં જવાથી જીવન ાં ાતા-પ તાનું હત્ સ જ ાં આવે. અનાથાશ્ર ની ુલાકાતે જનાર વ્યક્ ોતાનાં ાતા-પ તાને વધારે ગંભીરતાથી લેવાની શરૂઆત કરી શકે. ઘરડાઘરની ુલાકાત લેવાથી કુટુંબનું હત્ સ જ ાં આવે. જે વૃદ્ધથી તેનું કુટુંબ કોઈ ણ કારણસર વિખૂટું ડી ગયું હોય, સંતાનો જે નાથી દૂર થઈ ગયાં હોય, જે ની આજુબાજુ ભાવાત્મક સહકાર ાટે કોઈ હાજર ન હોય તે નાં ચહેરા ર જે એકલતા અને ીડા પ્રતીત થાય તે અન્ ાટે ણ ીડાજનક બની રહે. વૃદ્ધ વ્યક્ કોઈ ણ સા ાજિક, આર્થિક, આકસ્મિક, કૌટુંબિક કે વ્યક્ગત કારણોસર કુટુંબથી અલગ થઈ શકે, રંતુ દરેક પરિ સ્થિતિમાં વૃદ્ધ વ્યક્ જાણે ‘અંત’ની પ્રતીક્ષામાં જ સ ય સાર કરતી હોય તે લાગે. ઘરડાઘર ાં કુટુંબનું હત્ જેટલું સ જ ાં આવે એટલું કદાચ બીજા કોઈ સ્થને ન આવે. ઘરડાઘરની ુલાકાતે જનાર વ્યક્ ોતાનાં કુટુંબને વધારે ગંભીરતાથી લેવાની શરૂઆત કરી શકે. મૃત્ય એ જિંદગીની વાસ્તવકતા છે. આ બધાં જ જાણે છે, છતાં ણ વ્વહાર એ રીતનો હોય છે કે જાણે દરેક વ્યક્ અ ર ટો લખાવીને આવી હોય. મૃત્યની વાસ્તવકતા સ્મશાનની ુલાકાતથી ચોક્સ જાણ ાં આવે. સ્મશાન ાં જ્યરે નિશ્ચતન શબ ચિતા ર ભડભડતું નજરે ચડે ત્યરે જીવનનું આ અંત સત્ ન ાં પ્રગાઢ અસર કરી જાય. જે વ્યક્ સાથે હ ણાં થોડાં સ ય હેલાં વાતચીત કરી શકાતી હતી તેની આ સ્થિત જોઈને કોઈ ણ સંવેદનશીલ વ્યક્ વિચારગ્રસ્ થઈ જાય. એક સ યે એ ોતાના જીવનના લેખા જોખા ણ જોવાં ાંડે. મૃત્યની વાસ્તવકતા સ જવા ાટે સ્મશાનથી વધુ સારું સ્થન દુનિયા ાં નથી. સ્મશાનની ુલાકાતે જનાર વ્યક્ ોતાની જિંદગીને વધારે ગંભીરતાથી લેવાની શરૂઆત કરી શકે. ચારે તરફ જ્યા ાંદગીથી ીડાતાં-તંદુરસ્ત રત ે ળવવા કેટકેટલીય ભાતભાતની ચેષ્ટઓ કરતાં ાણસો જોવાં ળે ત્યરે તંદુરસ્તની કિં ત સ જાય. સા ાન્ રીતે તંદુરસ્તને વ્યક્ ોતાનો અધિકાર સ જી લે છે. હોસ્પિટલ ાં જ્યરે તંદુરસ્તથી વુ ખ થયેલા લોકોની ીડા-દર્-તકલીફ નજરે ચડે ત્યરે હજી સુધી જળવાઈ રહેલી ોતાની તંદુરસ્ત ાટે વ્યક્ સભાન થાય. ાંદગી ભરેલ સ્થિતિમાં શરીર જે કષ્ આે તે ઘણી રીતે આંખ ખોલી નાખનારું બની શકે. હોસ્પિટલની ુલાકાતે જનાર વ્યક્ ઘણીવાર ોતાની તંદુરસ્તને વધારે ગંભીરતાથી લેવાની શરૂઆત કરી શકે. જેલની ુલાકાતે જનાર વ્યક્ ોતાની સ્તંત્રતાને વધારે ગંભીરતાથી લેવાની શરૂઆત કરી શકે. જેલ ાં ુરાયેલા કેદીઓના ચહેરા ર જે લાચારી, રવશતા, જબૂરી, ક્યરેક શ્ચતા ણ જોવા ળે તે ાં તેની કથા તે જ વ્થા બંને વ્ક્ થઈ જાય. ઈશ્રે જ્યરે વિશાળ ‘ધરા’ હરવા-ફરવા ાટે આ ી હોય ત્યા એક નાનકડી, લગભગ અંધારી, બંધીયાર કોટડી ાં શ્વસ લેવો ડતો હોય તે જીવનની એક કાર ી કઠણાઈ કહેવાય. તે ાં ણ જ્યરે તે ાં ઠસોઠસ ાનવી ભરેલા હોય ત્યરે તેની પરિ સ્થિત અ ાનવીય કહી શકાય. સ્તંત્રતાનું હત્ જેલની ુ લાકાતથી ચોક્સ સ જ ાં આવે. આવાં સ્ળોની ુલાકાત કરવાથી જે કંઈ સ જ પ્રાપ્ થાય તે ‘સ્મશાનવત્ વૈરાગ્’ સ ાન ક્ષણક ન હોવી જોઈએ. આ સ્ળોની ુલાકાતથી સ જ ાં આવેલી વાતોને જો જીવન ાં ગંભીરતાથી ઉતારવા ાં આવે તો જીવન ાં ોટું પરિ વર્ન આવી શકે. રંતુ સા ાન્ રીતે આ થતું નથી. જેલની બહાર નીકળીને ણ કાયદાનું ઉલ્લઘન કરવાની સ્વાાવિક વૃતતિ જતી નથી હોતી. હોસ્પિટલની ુલાકાત લીધા છી વ્યક્ બહાર નીકળીને ધૂમ્ર ાન કરતી અથવા રસ્ત રનું ખુલ્લુ રહેલું ‘જંક ફૂડ’ ખાતી જોવાં ળતી હોય છે. સ્મશાનની બહાર નીકળીને લોકો તરત જ ોતાના તે જ નોરંજન અને સગવડતા કેન્રિત ‘રૂટિન’ જીવન ાં જોડાઈ જતાં હોય છે. ઘરડાઘર કે અનાથાશ્ર ની ુલાકાત છી ણ કુટુંબના ઝઘડા ચાલુ રહે છે, ાતા-પ તાની અવગણના થતી રહે છે, બાળકો પ્રત્યની સંવેદનશીલતા ણ એવી પરિ ક્ નથી થતી. ૂ ળ ાં પ્રશ્ બંધાઈ ગયેલી “ગ્રંથિત” ાનસિકતાનો છે. જીવન ાં બદલાવ ાટેના પ્રસંગો તો ઘણાં આવે છે, રંતુ તે આવે છે અને બસ, જતાં રહે છે. અન્ એક વાત ણ અહીં સ જવા જેવી છે. ોબાઈલના સક્રન ઉ ર આ બધી સંસ્થઓ જોવાથી કોઈ ણ પ્રકારની સંવેદનશીલતા જાગી ન શકે. ુ લાકાત ાં જે અનુભૂતિ થાય તે ોબાઈલના સક્રન ઉ ર ક્યરે સંભવ ન બને. ોબાઈલથી તો સા ાન્ જાણકારી ળી શકે, પરિ સ્થિતિમાં પ્રવેશ ન કરી શકાય અને જ્યા સુધી પર સ્થિતિમાં પ્રવેશ ન થાય ત્યા સુધી, ‘બહારની વ્યક્’ તરીકે, યથાર્ પ્રતીતિ શક્ ન જ બને. ોબાઈલ ાં આઈસક્રીમનો ફોટો જોવાથી આઈસક્રીમના સ્વદની કે તેની ઠંડકની અનુભૂતિ ન થઈ શકે. વ્યક્ને ળવું ડે, તેની સાથે ભાવાત્મક સંવાદ સ્થપ ત કરવો ડે, તેની સ્થિતની ‘ રોક્’ અનુભૂતિ કરવી ડે, તેનાં જીવન સાથે અુ ક અંશે જોડાઈને તે ાં મર્યદા જાળવી રાખીને ડોકિયું કરવું ડે અને છી જ ખબર ડે કે જીવન શું છે અને તેનાં ક્યા ક્યા પરિ ાણ બાબતે સંવેદનશીલતા જરૂરી છે. (લેખક વ્વસાયે આર્કિટેક અને કર્શીલ સાહિત્લેખન પ્ર ી છે.) પ્રતિભાવઃ yourgujarattimes@gmail.com ક ર્ના દ્વરા આંતર ન વધુ શક્તશાળી થાય છે. તે આ ણા નના ઉંડાણથી નીકળેલી વાણી કે ોકાર છે. આજે લોકો સુખ, સમૃદ્ધિ અને શાંતિનો અનુભવ કરી રહ્ય છે, તે તેઓની જાગૃત કે અજાણતા કરેલ પ્રાર્નાનો પ્રતા છે. હૃદયથી અને નથી કરેલી પ્રાર્ના ક્યરેય નિષ્ળ જતી નથી. પ્રાર્ના ાં જ્યરે રો કારની ભાવના ભળે છે, ત્યરે પ્રાર્નાનું ફળ ઝડ ી ળે છે. ણ વિરોધીઓ, ટીકાકારોના કલ્યણ ાટે પ્રાર્ના ાં કલ્યણ જ, ઉત્થનની ભાવના કેન્દસ્થને હોવી જોઈએ. ણ જ્યરે અન્નાં કલ્યણ ાટે પ્રાર્ના કરીએ, અન્નાં કલ્યણ ાટે ઝઝૂ ીએ ત્યરે, આ ણુ આંતર ન આ ણને વધુ અને ત્વરત દદ કરે છે એટલે જ વિશ્ને ાનવતાવાદી ધર્મો ાં દુઃખી, અનાથોને, ગરીબોને, વિધવાઓને, અં ગોને દદ કરવાની વાતને પ્રાધાન્ આ વા ાં આવ્યુ છે. જે અસહ્ ગર ી અને ઉનાળા છી જ વરસાદ આવે છે, વરસાદ છી જ બીજ વવાય છે, જેના પરિ ણા સ્રૂ બીજના અસંખ્ દાણાઓ પ્રાપ્ થાય છે. તે પ્રાર્ના વખતે હૃદય અને ન પવિ ત્ર હોવું, કરૂણાભાવ હોવો, ૈત્રીભાવ હોવો જરૂરી છે. છી પ્રાર્ના અસાધારણ પરિ ણા આે છે. રોઢે આંખ ખુલતા સાથેની પ્રાર્ના અને રાત્રે ઊંઘ આવવાની ક્ણની પ્રાર્ના ાં અસાધારણ તાકાત છે. પ્રાર્ના વખતે અને પ્રાર્ના બાદ, પ્રાર્ના ાં સંદર્ની કલ્પનાના નોચિત્રો જોવાથી આ ણુ આંતર ન ત્વરત સક્રય થઈ ોતાની અનંત શક્તઓ આ ણા ઉત્થનના કાે લગાડે છે. આજે આ ણે અનેક પ્રકારના ભયનો સતાવે છે, તેના ૂળ આ ણા આંતર ન ાં ડેલા છે. કોઈને ાણીનો, કોઈને અંધકારનો, કોઈને રીક્ષનો, કોઈને વનનો, કોઈને ૂરનો, કોઈને વાવાઝોડાનો, કોઈને ભૂકં નો, કોઈને ભૂતનો, કોઈને ઊંચાઈનો, કોઈને ાંદગીનો, કોઈને રવાનો, કોઈને વૃદ્ધત્નો, કોઈને નિષ્ળતાનો ડર લાગે છે. હકીકતે ભય નનો ભ્ર અને નની જ ઉ જ છે, એટલે કે તે ત ારા ોતાના વિચારોથી જ ભય ા ો છો. પ્રાર્ના વ્યક્ને ભરોસો રાખતા શીખવે છે. ઈશ્રીય શક્ત ર અને પ્રાર્ના ર જબૂત રીતે ટકી રહો અને ન ાંથી ભય દૂર કરો. વિશ્ના હાન ચિંતકો ડરને દૂર કરવાની સલાહ આ તા કહે છે, 'જે વાતનો ડર હોય તે જ કરો.' ડર એ આંતર નનો ોટો શત્રુ. ાટે આંતર નના ઊંડાણ ાંથી ડર દૂર કરવો જરૂરી છે. આ ણે જે બાબતનો ડર હોય તેના વિરૂદ્ધ - તે વિશે વિચારવું જોઈએ, ધ્યન કેન્રિત કરવું જોઈએ. જો ાંદગીનો ડર હોય, તો તંદુરસ્તનું રટણ કરવું જોઈએ. તંદુરસ્તના નોચિત્રો ન ાં જોવાં જોઈએ. આ ણે હંે શા યાદ રાખવું જોઈએ કે, 'આ ણી સહમતિ સિવાય આ ણને કોઈ જ ડરાવી શકે', 'આ ણને કોઈની ધ કી ડરાવી શકતી નથી, જ્યા સુધી આ ણે કોઈની ધ કીને સ્વકારતા નથી', પ્રાર્ના ાનવીને અંદરથી જબૂત બનાવે છે. પ્રત્યક વ્યક્ને કોઈ ને કોઈ ડર લગભગ સતાવતો જ હોય છે. નોબળ સાથે પ્રાર્ના ભળે તો પરિ ણા સુખદ આવે છે. આજના જીવન ાં દવા સાથે દુવા ણ એટલી જ જરૂરી છે. આ ણે જીવન ાં ઘણીવાર સ સ્યઓથી ઘેરાઈ જઈએ છીએ. સ સ્યનો ઉ ાય ાટે ઘણી થા ણ કરીએ છીએ. આ ણી સ સ્યઓની અસર આ ણા શરીર અને ન ર ડે છે. સ સ્ય ગંભીર અને અસહ્ બની ન શકાય તો આ ણને ચિંતા અનુભવીએ છીએ. આ ણી સ સ્ય લાંબા સ ય સુધી રહે, તો આ ણી ઊંઘ, આ ણા ખોરાક, આ ણા વર્ન ર તેની આડ અસર થાય છે. આ ણે ાનસિક તાણના શિકાર બનીએ છીએ. વ્યક્ સતત તાણ અનુભવે છે. ાટે ન ાંથી ભય દૂર કરવો અત્યત જરૂરી છે. આ ણે હંે શા યાદ રાખવું જોઈએ કે ોઝિટિવ વિચારવાથી જ આંતર ન ાંથી ડર દૂર થાય છે. આ ણે આ ણને સતાવતા ડરને તર્થી ત ાસવો જોઈએ. ડરને હરી કાઢવો જોઈએ. સગવડતા સાથે જ જીવવું એ આ ણો સ્વાવ બની ગયો હોવાથી આ ણે રોગીઓ બની ગયા છીએ. ધીે -ધીે આ ણે અનિદ્ર, એસિડિટી, અલ્ર, ઝાડા, ેટનો દુખાવો, હાઈ બ્ડ પ્રેશર, ેરાલિસિસ, ડાયાબિટીસ, હૃદયરોગ, અસ્થમા, વા, એલરજીક રોગોના ભોગ બનતા જઈએ છીએ. પ્રવર ાન સ ય ાં આ ણી હોસ્પિટલો આવા રોગીઓથી ઉભરાય છે. આ બધું કારણ આ ણી સ સ્યઓ છે. આ ણી ત ા સ સ્યઓનો ઉ ાય આ ણા આંતર ન ાસે છે. ણ આ ણે આ ણા આંતર ન સાથે સંપર્ કરી સંવાદ સ સ્યના ઉ ાય ાટે ૂછતા નથી. વ્યક્એ ોતાનાં રોજિંદા જીવન ાંથી દસ મિનિ ટ ણ કાઢી ોતાનાં ઇષ્ની પ્રાર્ના જરૂર કરવી જોઈએ. પ્રતિભાવઃ yourgujarattimes@gmail.com પ્રા બીના પે લ આંતર મનની વાણી... પ્રર્ના હેમંત વાળા મોબાઈલના સક્રન પર કે લીક પ્તીતિ ન થાય યુવાડો કોમ