Gujarat Times

ચિંતન નવેમ્બર 06, 2026 (October 31 - November 06, 2026) S20 સપ્રંગી પુલક તરિવેદી અ મદાવાદના સેટેલાઇટ વિસ્તરના એક આધુનિક કેફેની બહાર કાચની પારદર્ક દીવાલ પાસે કરિષ્ન બેઠો હતો. ટેબલ પર અડધી પીવાયેલી 'કોલ્ બ્રૂ’ કોફી પડી હતી અને સામે લેપટોપની ઝગમગતી સ્ક્ન ખુલ્લ હતી. બાવીસ વર્નો કરિષ્ન કાનમાં એરપોડ્, આંખો પર આધુનિક ફ્રમના ચશ્મ અને હાથની આંગળીઓ પર સતત ચાલતો ટચપેડનો સ્ર્. સોશિયલ મીડિયા પર એ કોન્ટન્ કરિએટર અને મોશન ડિઝાઈનર તરીકે ઓળખાતો. એના ઈન્સ્ગ્રમ હેન્લ પર પચાસ હજારથી વધુ ફોલોઅર્ હતા. લોક બોલીમાં કહીએ તો એ 'ઝેન ઝી' પેઢીનો પ્રતિનિધિ હતો જે વાઈ- ફાઈના તરંગો સાથે શ્વસ લેતી અને લાઇક્ના આંકડાઓથી પોતાની સફળતા માપતી. ‘એય, સ્ટવ જોબ્! હજુ કેટલું સ્ક્લ કરીશ?’ સામેથી આવતાં જ મીરાએ કરિષ્નના લેપટોપની સ્ક્ન અડધી નમાવી દીધી. મીરા કરિષ્નની કોલેજની મિત્ર અને એક સ્ટા્અપમાં મારકેટિંગ હેડ. ટૂંકા બોયકટ હેર, આત્વિશ્વસથી છલકાતી આંખો અને કમ્યુનકેશનમાં એકદમ સ્ષ્. ‘મીરા, જસ્ અ સેકન્,’ કરિષ્નએ આંખો ચોળતાં કહ્ય, ‘હું આ નવી રીલની એન્ગજમેન્ ચેક કરતો હતો. છેલ્લ ત્રણ કલાકમાં દસ હજાર વ્યઝ થઈ ગયા.’ મીરાએ સામે બેસીને કોફીનો સિપ લીધો અને કટાક્ષમાં બોલી, ‘અને રિયલ લાઈફ વ્યઝનું શું, કરિષ્ન? તું છેલ્લ બે દિવસથી ટેક્સનો રિપ્લય નથી આપતો. તારી મમ્મનો પણ મને ફોન હતો.’ કરિષ્નએ નિરાશાથી ચહેરો બગાડ્ય, ‘ઓહ, કમ ઓન મીરા! તને ખબર છે ને હું કેટલો બર્આઉટ અનુભવું છું? ક્લયન્ના રિવિઝન્, અલ્ગોરધમનો ચેન્ અને આ સતત કમ્પટ કરવાનો સટ્રસ... લિટરલી, માય માઇન્ ઇઝ ફ્રઇડ.’ મીરાએ સહેજ ઝકીને કહ્ય, ‘તો સ્વચ ઓફ કર ને, બોસ! તું ચોવીસે કલાક 'કનેક્ટડ' રહે છે, એટલે જ તારું મગજ શોર્-સર્કિટ થાય છે.’ કરિષ્ન થોડીવાર સામે જોઈ રહ્. પછી એણે પછ્ય, ‘અને આપણા વિશે શું, મીરા? વોટ આર વી?’ મીરાએ પોતાનો કોફી કપ ફેરવ્ય, એની નજરમાં ક્ષણવાર માટે અસ્થરતા આવી. ‘આપણે? વી આર જસ્ વાઇબિંગ, કોઈ લેબલ્ નહીં, કોઈ કમિટમેન્નો લોડ નહીં. જસ્ ગો વિથ ધ ફ્લ, રાઈટ?’ આ એમની 'સિચુએશનશિપ' હતી. સંબંધોમાં બધું જ જોઈતું હતું, પણ લાગણીશીલ જોખમ કે જવાબદારીની બાંહેધરી કોઈને લેવી નહોતી. FOMO 'ફિયર ઓફ મિસિંગ આઉટ' એમને એક જગ્યએ સ્થર થવા દેતો નહોતો. એ જ સાંજે, કોલેજ કેમ્સના જના અડ્ડ પર કરિષ્ન, મીરા અને એમના બે મિત્રો કબીર અને રોહિત એકઠા થયા. કોલેજ પરી થયાને છ મહિના થયા હતા, પણ આ કેન્ટનનો બાંકડો હજુય એમના નિરદોશ હાસ્-ઠઠ્ઠ મશ્રીના સાક્ષી હતો. કબીરે ચિપ્નું પેકેટ ખોલતાં કહ્ય, ‘યાર કરિષ્ન, તારી કાલે વાયરલ થયેલી રીલ પર મે કમેન્ કરી હતી, તું લાઈક કરવાનું ભલી ગયો!’ રોહિતે કબીરના માથામાં ટપલી મારતાં હળવી ટકોર કરી, ‘અરે બડી, એ પચાસ હજાર ફોલોઅર્વાળો સેલિબ્રટી છે! તારી કમેન્ લાઈક કરવા બેસશે તો એની ડેટિંગ લાઈફનું શું થાશે? કેમ કરિષ્ન, આજકાલ તારા ટિન્રનું બાયો શું છે?’ કેમ્સમાં એ નિરદોષ મજાક-મસ્ત વહેતી રહી. બધા હસતા હતા, એ હાસ્માં આધુનિકતા ટ્કતી હતી. દરેક પોતાના ફોનના કેમેરા સામે 'પરફેક્ જીવતા હોવાનો' મુખવટો પહેરીને બેઠા હતા. ‘ફ્રેંડ્, સાચું કહું તો,’ કબીરે અચાનક ગંભીર થઈને કહ્ય, ‘મને ક્યરેક લાગે છે કે આપણે બધા એવા સર્સમાં છીએ જ્યા રોજ આપણે જ જાદુગર છીએ અને આપણે જ દર્ક. કોઈ પિક્ર મકો એટલે પચાસ કમેન્ટ આવે 'સો ક્લન!', 'વાઇબ છે!', 'ફાયર!' પણ રાત્રે બાર વાગે જ્યરે ખરેખર કોઈની સાથે વાત કરવી હોય, ત્યરે કોન્ટક્ લિસ્માં ચારસો નામો હોવા છતાં એક પણ નંબર પર ડાયલ કરવાનું મન નથી થતું.’ કબીરના આ શબ્દથી કેન્ટનમાં થોડીવાર માટે મૌન છવાઈ ગયું. એમની ઝેન ઝી પેઢીની આ જ સાચી વ્યખ્ય હતી. હજારો વર્ચ્અલ કનેક્ન્, પણ અંદરથી અસીમ એકલતા. મીરાએ વાત બદલવાનો પ્રયત્ કર્ય, ‘અરે યાર! આટલું ડીપ ન જાઓ. લાઈક ડિસ્કોર્ પર ચિલ રાખો. કબીર, તું પેલી જની એક્ટિગ કરી બતાવ ને!’ બધા ફરીથી હસી પડ્ય, પણ કરિષ્નના મનમાં કબીરની વાત ખંપી ગઈ હતી. બે દિવસ પછી, કરિષ્ન માટે બધું જ બદલાઈ ગયું. એણે છેલ્લ એક મહિનાથી રાત-દિવસ એક કરીને એક આંતરરાષટ્રય ક્લયન્ માટે આઈટી બ્રાનડિગનો બહુ મોટો ડિઝાઈન પ્રોજેક્ તૈયાર કર્ય હતો. પણ સોશિયલી એક નાની વાતે એક ટ્વટર ટ્રન્માં એની ડિઝાઈનના એક નાનકડા આઈકોન પર 'કોપીરાઈટ ચોરી'નો ખોટો આક્ષેપ થયો. ઝેન ઝીની દુનિયામાં ઓનલાઈન ટ્રોલંગ જંગલની આગ કરતાં પણ ઝડપથી ફેલાય છે. ટ્વટર અને ઈન્સ્ગ્રમ પર કરિષ્ન સામે નેગેટિવ કમેન્ટનો વરસાદ શરૂ થઈ ગયો. ક્લયન્ટ તાત્કાલક પ્રોજેક્ કેન્લ કરી દીધો અને એને બ્લકલિસ્ કર્ય. એણે બનાવેલી ડિજિટલ દુનિયા એક જ કલાકમાં પત્તના મહેલની જેમ કડડભસ થઈને ટી પડી. કરિષ્નના રૂમમાં અંધારું હતું. એના દિલના ધબકારા વધી ગયા હતા. શ્વસ લેવામાં તકલીફ થઈ રહી હતી. એણે ધ્રૂજતા હાથે મીરાને ફોન કર્ય. ‘મીરા... પ્લઝ કમ. આઈ... આઈ કાન્ બ્રધ. આઈ થિંક આઈ એમ હેવિંગ અ પેનિક અટેક.’ મીરા દોડતી આવી. એ રૂમના ખણામાં જમીન પર બેસીને ધ્રૂજી રહ્ હતો. મીરાએ તરત જ એનો ફોન સ્વચ ઓફ કરી દીધો અને એને પાણી પાાયું. ‘કરિષ્ન, જસ્ કુલ ડાઉન બેબી. ઈટ્ જસ્ અ ઈન્રનેટ. એ સાચી દુનિયા નથી.’ કરિષ્નની આંખોમાં આંસુ હતા, ‘ના મીરા! એ જ મારી સાચી દુનિયા હતી! મે ત્યા મારો આખો સમય આપ્ય હતો. આજે ત્યા લોકો મને ગાળો આપી રહ્ છે. હું ન્ થઈ ગયો છું.’ એ જ રાત્રે કરિષ્નની મમ્મનો ફોન આવ્ય અને મીરા સાથે વાત કરી. મમ્મએ ચિંતાતુર અવાજે કહ્ય કે કરિષ્નને બે-ચાર દિવસ ગામડે દાદાજી પાસે જઈ આવવું જોઈએ. મીરાએ પણ કરિષ્નને મનાવી લીધો કે આ એના માટે 'ડિજિટલ ડિટોક્' સાબિત થશે. અમરેલી નજીકના નાનકડા ગામડાના બસ સ્ટન્ પર કરિષ્ન ઊતર્ય. ધ યા રસ્ત, સામે લીલાછમ ખેતરો અને દરથી આવતી મંદિરની આરતીનો અવાજ. એના હાથમાં એક્પેન્સવ કેરી-ઓન બેગ હતી અને કાનમાં હેડફોન. ગામના પાદરેથી જ એક જના સ્કૂટર પર દાદાજી નાનજીભાઈ સામતજી આવ્ય. પંચોતેર વર્ની ઉંમર, આંખોમાં નિરદોષ ચમક, સફેદ કડક કુર્ત અને મોં પર અદભ સ્મિ. ‘આવ, મારા બાબુ!’ નાનજીભાઈએ કરિષ્નને બાથમાં ભરી લીધો. એમના હાથમાં છાણ અને માટીની સોડમ હતી. કરિષ્નને શરૂઆતમાં થોડું ન ગમ્યુ. ‘દાદાજી, મારો ફોન ચેક કરું? અહીં કોઈ 5G નેટવર્ આવે છે?’ નાનજીભાઈ હસ્ય, ‘અરે ભાઈ, અહીં માણસોના નેટવર્ જોડાય છે, ઓલા ટાવરના નહીં! હાલ, ઘેર હાલ. તારી દાદી વઘારેલો રોટલો અને તાજી છાશ લઈને બેઠી છે.’ ગામડાનું એ નાનકડું ઘર. માટીના નળિયાંવાળું આંગણુ, મધ્માં તુલસી ક્યરો અને ખણામાં ખાટલો. પહેલી રાત્રે કરિષ્નને ઊંઘ ન આવી. એનો હાથ વારંવાર ખિસ્સ તરફ ઈન્સ્ગ્રમ ખોલવા જતો હતો, પણ મોબાઈલમાં 'નો સર્વિસ' આવતું હતું. આ છટપટાહટ એ કોઈ આદતથી મુક્ થવાના વિથડ્રઅલ સિમ્ટમ્ જેવી હતી. બીજી સવારે સરજ ઊગ્ય ત્યરે દાદાજી બગીચામાં અને નાના ખેતરમાં ક્યરીઓ બનાવી રહ્ હતા. કરિષ્ન ખાટલામાં બેસીને કંટાળાથી આકાશ સામે જોઈ રહ્ હતો. ‘આવ બેટા, આ માટીમાં થોડું પાણી છાંટ,’ દાદાજીએ બમ પાડી. કરિષ્ન અચકાતો અચકાતો આવ્ય. એણે બટ કાઢીને માટીમાં પગ મક્ય. ભીની માટીની ઠંડક એના તળિયાને સ્પશી ગઈ. ‘દાદાજી,’ કરિષ્નએ પછ્ય, ‘તમે આખો દિવસ આ છોડવાઓ અને માટીમાં શું મંડાયેલા રહો છો? તમારું જીવન કેટલું સ્લ છે! અમારા શહેરમાં તો બધું ઇન્સન્ થાય છે દસ મિનિટમાં ખાવાનું આવી જાય અને એક ટેપમાં માણસ સાથે કનેક્ થઈ જવાય.’ નાનજીભાઈએ હળવું સ્મિ કર્ુ. એમણે એક નાનકડા આંબાના છોડ તરફ આંગળી ચીંધી, ‘બેટા, આ આંબાનો છોડ મે પાંચ વરસ પહેલાં રોપ્ય હતો. મે એને રોજ પાણી પાાયું, ખાતર આપ્યુ. એણે ચોમાસાની જબર્સ્ હેલીઓ અને તાપ પણ સહન કર્ય. ત્યરે આજે એની પર મીઠી કેરીઓ આવી છે. જે વસ્ત ઉતાવળે બને ને બેટા, ઈ ઉતાવળે નાશ પણ પામે. તમારું ઈ 'ઇન્સન્' જીવન તમને સુખ આપે છે કે શાંતિ?’ કરિષ્ન ચપ રહ્. ‘તમે લોકો સ્ક્ન પર લાઈક્ ગણો છો,’ દાદાજી આગળ બોલ્ય, ‘પણ સાચા માણસની આંખોમાં જોવાનું ભલી ગયા છો. અહીં ગામમાં જો કોઈ એક માણસ માંદો પડે ને, તો આખું ગામ એના ખાટલે પછવા આવે છે. ઈ સાચું 'કનેક્ન' કહેવાય.’ એ જ સાંજે ગામના કેટલાક લોકો નાનજીભાઈના આંગણામાં આવ્ય. કોઈના હાથમાં શાકભાજી હતી, કોઈના હાથમાં દધ હતું. ત્યા માત્ર એકબીજાના સુખ-દુઃખની અને સહજ હાસ્ની આપ-લે હતી. કરિષ્નએ જોયું કે આ લોકો પાસે ગેજેટ્ નહોતા, પણ એમની પાસે એકબીજા માટે 'સમય' હતો. ચોથા દિવસે કરિષ્નએ પોતાની ઈચ્છથી ફોન સ્વચ ઓફ કરીને કબાટમાં મકી દીધો. એણે દાદાજી સાથે ખેતરમાં જઈને કવામાંથી પાણી સીંચવાનું શીખ્યુ. એણે ગામની સીમમાં ચાલીને પક્ષીઓનો કલરવ સાંભળ્ય. સાંજે, સીમની પાળે બેસીને કરિષ્નએ દાદાજીને પોતાની સિચુએશનશિપ અને મીરા વિશે વાત કરી. ‘દાદાજી, અમે બંને એકબીજાને ગમીએ છીએ. પણ અમને ડર લાગે છે કે જો અમે કમિટમેન્ આપીશું, તો આપણી ફ્રડમ છીનવાઈ જશે.’ નાનજીભાઈ ખડખડાટ હસી પડ્ય, ‘અરે બેટા! પ્રેમ કે સંબંધ ઈ બંધન નથી, ઈ તો આશ્રય છે. જ્યરે આખી દુનિયા તારી સામે ઊભી હોય, ત્યરે કોઈ એક માણસ એવું હોવું જોઈએ જે તારો હાથ પકડીને કહે કે 'હું છું ને, તું ડરતો નહીં.' કમિટમેન્ વગરનો પ્રેમ ઈ તો વિના મ યાંનો છોડ કહેવાય જે પવનની નાની સરખી થાપટથી ઊડી જાય.’ કરિષ્નને સમજાઈ ગયું કે એ અને મીરા વાસ્વમાં પોતાની નબળાઈઓને 'ફ્રડમ'નું નામ આપીને લાગણીઓથી ભાગી રહ્ હતા. અઠવાડિયા પછી જ્યરે કરિષ્ન અમદાવાદ પાછો ફર્ય, ત્યરે એનો ચહેરો ચમકી રહ્ હતો. એના ચહેરા પરથી પેલી અદ્રશ્ ચિંતા અને થાક ગાયબ હતા. એણે સૌથી પહેલાં પોતાનો ફોન ઓન કર્ય. હજારો નોટિફિકેશન્ આવીને પડી હતી, પણ આ વખતે એના દિલના ધબકારા વધી ન ગયા. એણે શાંતિથી સોશિયલ મીડિયા એપ ડિલીટ કરી દીધી અને માત્ર પોતાની સાચી ડિઝાઈનિંગ કળા પર ધ્યન કેન્દ્રિ કરવાનો નિર્ય લીધો. એણે મીરાને એ જ જના કેફેમાં બોલાવી. મીરા આવીને બેઠી, ‘વાઉ કરિષ્ન! તું બહુ અલગ લાગે છે. શું ગામડે કોઈ નવું નેટવર્ મળી ગયું?’ કરિષ્નએ હસીને પોતાના ચશ્મ ટેબલ પર મક્ય, ‘હા મીરા, મને નેટવર્ મળ્યુ... મારી પોતાની જાતનું અને મારા મ યાંનું.’ કરિષ્નએ મીરાનો હાથ પોતાના હાથમાં લીધો. એના સ્ર્માં એક અદભ મક્કમતા હતી. ‘મીરા, આપણે અત્યર સુધી 'વી આર જસ્ વાઇબિંગ' કહીને એકબીજાથી અને સાચી લાગણીઓથી ભાગતા રહ્ છીએ. પણ હવે મારે વાઇબિંગ નથી કરવું. મારે તારી સાથે એક સાચો અને પવિત્ર સંબંધ બાંધવો છે. આઈ વોન્ ટુ બી વિથ યુ વિથ ઓલ માય હાર્.’ મીરા સ્બ્ થઈ ગઈ, એની આંખોમાં આશ્ચર્ અને પ્રેમથી અશ્રુ આવી ગયા. ‘પણ કરિષ્ન... તારું કરિયર? પેલું ટ્રોલંગ?’ મીરાએ પછ્ય. ‘એ બધું આભાસી હતું, મીરા,’ કરિષ્નએ હળવાશથી કહ્ય, ‘મારા દાદાજીએ મને શીખવ્યુ છે કે જો તમારા મ યાં જમીનમાં ઊંડા હોય ને, તો આકાશનું વાવાઝોડું પણ તમારું કાંઈ બગાડી શકતું નથી. હું ફરીથી કામ શરૂ કરીશ લાઈક્ મેળવવા માટે નહીં, પણ મારી કળા માટે.’ મીરાએ કરિષ્નનો હાથ વધુ મજબ ીથી પકડી લીધો. કેફેની બહાર સેટેલાઇટનો ધમધમતો ટ્રાફક હતો અને હજારો લોકો પોતપોતાના સ્મા્ફોનમાં મોં નીચા રાખીને દોડી રહ્ હતા. પણ કાચની આ તરફ, બે આત્મઓ પોતાના સ્મા્ફોન ટેબલ પર ઊંધા મકીને, એકબીજાની આંખોમાં જોઈને સાચા અર્માં 'કનેક્' થઈ ચક્ય હતા. (લેખક ગુજરાત સરકારમાં પ અધિક માહિતી નિયામક અને જાણીતા સર્ક છે.) પ્રતિભાવઃ yourgujarattimes@gmail.com કનેક્ટેડ

RkJQdWJsaXNoZXIy NjI0NDE=